Pacientët në Emergjencë
Pacientët që përjetojnë ndryshime të rënda në humor, mendime, ose sjellje, ose që kanë efekte të rënda dhe potencialisht të rrezikshme për jetën nga barnat ose substancat e paligjshme, kanë nevojë për vlerësim dhe trajtim urgjent.
Këta pacientë shpesh paraqiten në repartet e emergjencës, ku zakonisht trajtohen fillimisht nga specialistë të përgjithshëm para se të konsultohen me një psikiatër. Nëse sjellja është e vështirë për t’u menaxhuar, mund të kërkohet ndihma e policisë për të siguruar që pacienti të vlerësohet nga profesionistët e kujdesit shëndetësor.
Vlerësimi Fillestar
Kur një pacient paraqitet me humor, mendime ose sjellje të pazakonshme apo të çrregullta, duhet të përcaktohet nëse ai përbën një kërcënim për:
- Veten (p.sh., paaftësia për kujdesin ndaj vetes, sjellje suicidale, ose neglizhimi i rëndë i vetes).
- Të tjerët (p.sh., dhunë aktive ose kërcënime të drejtpërdrejta ndaj individëve të tjerë).
Shkaqet e Sjelljes së Vështirë për t’u Kontrolluar
Shkaqet më të zakonshme përfshijnë:
- Përdorimi akut i substancave (alkool, metamfetaminë, kokainë, PCP, MDMA).
- Çrregullimet psikotike (p.sh., skizofrenia, mania akute).
- Çrregullimet mjekësore që shkaktojnë delirium akut ose demencë.
Një histori e mëparshme e dhunës ose agresionit është një parashikues i fortë për episode të ardhshme.
Parimet e Përgjithshme të Menaxhimit
Menaxhimi i emergjencave të sjelljes zakonisht ndodh paralelisht me vlerësimin. Në situatat kur shkaku i sjelljes së pazakontë është i paqartë, duhet të konsiderohen të gjitha shkaqet e mundshme (psikiatrike, mjekësore dhe toksikologjike).
Masat Paraprake dhe Intervenimet:
- Pacientët dhunues ose agresivë aktivë:
- Vendosja në izolim (dhomë e qetë dhe e sigurt).
- Përdorimi i kufizimeve fizike ose medikamenteve për të parandaluar dëmtimet.
- Pacientët që tregojnë shenja të agjitacionit:
- Krijimi i një ambienti të qetë dhe largimi i objekteve të rrezikshme.
- Përdorimi i një qasjeje mbështetëse dhe empative për të reduktuar stresin.
- Komunikimi i drejtpërdrejtë dhe i sinqertë për të kuptuar nevojat dhe shqetësimet e pacientit.
- Masat për sigurinë e stafit dhe publikut:
- Sigurimi i pranisë së pajisjeve të sigurisë (kamera, detektorë metali).
- Monitorimi i pacientëve agresivë nga një ekip i mjaftueshëm stafi.
Protokollet për Situata Dhune të Menjëherëshme
- Nëse dhuna duket e pashmangshme, stafi duhet të largohet nga dhoma dhe të sigurojë ndihmë shtesë.
- Kufizimet fizike nuk duhet të përdoren përveçse kur janë të domosdoshme për të parandaluar dëmtimet.
- Çdo kërcënim verbal për dhunë duhet të merret seriozisht dhe të raportohet sipas ligjit.
Masat Ligjore dhe Etike
- Raportimi i kërcënimeve: Në shumicën e rasteve, kur një pacient deklaron qëllimin për të dëmtuar një person specifik, mjeku duhet të paralajmërojë viktimën dhe të informojë autoritetet lokale.
- Raportimi i abuzimit: Ligjet zakonisht kërkojnë raportimin e dyshimit për abuzimin e fëmijëve, të moshuarve ose partnerëve intimë.
Mbani Mend:
- Mos supozoni që sjellja e pazakontë është vetëm pasojë e një çrregullimi psikiatrik ose intoksikimit.
- Përdorni masat më pak kufizuese të mundshme për të parandaluar dëmtimet, duke ruajtur gjithashtu dinjitetin e pacientit.
- Mbani gjithmonë një qëndrim të qetë dhe profesional për të parandaluar përshkallëzimin e situatës.
Izolimi dhe Kufizimet Fizike
Izolimi mund të përdoret për të qetësuar situatën në rastet kur pacienti është i shqetësuar dhe paraqet rrezik të mundshëm për dhunë. Izolimi mund të jetë efektiv si masë e vetme ose mund të paraprijë përdorimin e kufizimeve fizike. Pacientët duhet të monitorohen vazhdimisht gjatë periudhës së izolimit ose kufizimit. Duhet siguruar hidratimi, ushqimi i përshtatshëm dhe medikamentet e nevojshme.
Përdorimi i kufizimeve fizike është një temë e diskutueshme dhe duhet konsideruar vetëm kur të gjitha metodat e tjera kanë dështuar dhe pacienti vazhdon të përbëjë rrezik të madh për veten ose të tjerët. Kufizimet mund të jenë të nevojshme për të mundësuar një vlerësim të plotë, administrimin e medikamenteve, ose të dyja. Duke qenë se kufizimet aplikohen pa pëlqimin e pacientit, duhet të merren parasysh çështjet ligjore dhe etike.
Arsyet për Përdorimin e Kufizimeve:
- Parandalimi i dëmit të qartë dhe të afërt ndaj pacientit ose të tjerëve.
- Parandalimi i ndërprerjes së trajtimit mjekësor të pacientit (si tërheqja e tubave ose IV-ve), kur është dhënë pëlqimi për trajtimin.
- Parandalimi i dëmtimeve ndaj ambientit fizik, stafit ose pacientëve të tjerë.
- Parandalimi i largimit të pacientit që kërkon trajtim të detyruar, kur nuk është i disponueshëm një dhomë e mbyllur.
Përdorimi i Kufizimeve Nuk Duhet Të Përdoret Për:
- Ndëshkim.
- Lehtësimin e punës së stafit (p.sh., për të parandaluar bredhjen).
Kujdesi duhet të jetë maksimal për pacientët me tendenca suicidale të dukshme, pasi kufizimet mund të përdoren si mjet për vetëlëndim.
Procedura
Kufizimet duhet të aplikohen vetëm nga personel i trajnuar për teknikat e duhura dhe për të mbrojtur të drejtat dhe sigurinë e pacientit. Fillimisht, personeli duhet të sigurohet në numër të mjaftueshëm në dhomë dhe t’i komunikojë pacientit se kufizimet janë të nevojshme. Pacientët inkurajohen të bashkëpunojnë për të shmangur një përplasje. Megjithatë, pasi mjeku të ketë vendosur për nevojën e kufizimit, nuk ka hapësirë për negociata, dhe pacientit i bëhet e qartë se kufizimet do të zbatohen, pavarësisht nëse ai/ajo pranon apo jo.
Përgatitjet për kufizime përfshijnë caktimin e një personi për çdo gjymtyrë dhe një tjetër për kokën e pacientit. Të gjithë anëtarët e stafit punojnë së bashku për të vendosur pacientin në një pozicion supin mbi shtrat dhe për të aplikuar kufizimet. Kufizimet duhet të jenë prej lëkure dhe të vendosen në kyçet e këmbëve dhe të duarve, duke u lidhur me kornizën e shtratit, jo me hekurat e tij. Nuk lejohet vendosja e kufizimeve në kraharor, qafë ose kokë, dhe përdorimi i gjërave si pëlhura për të ndaluar sharjet ose pështyrjen është i ndaluar.
Pacientët që vazhdojnë të jenë agresivë, mund të kërkojnë përdorimin e kufizimeve kimike (medikamenteve).
Komplikacionet:
Gjatë kujdesit për pacientët e shqetësuar, nevojat për oksigjenim, hidratim, ushqim, tualet dhe rehati fizike duhet të plotësohen. Monitorimi i shpeshtë është i domosdoshëm për të parandaluar komplikimet e mundshme, përfshirë lëndimet fizike, arrestin kardiak dhe tromboembolizmin venoz.
Kufizime Kimike
Medikamentet që përdoren si kufizime kimike duhet të synojnë kontrollin e simptomave specifike. Ashtu si kufizimet fizike, kufizimet kimike duhet të përdoren vetëm për të parandaluar dëmtimin e pacientit ose të të tjerëve dhe kur masat e tjera nuk janë të mundshme ose kanë dështuar.
Medikamentet
Medikamentet më të përdorura për kufizime kimike përfshijnë:
- Benzodiazepinat
- Antipsikotikët (zakonisht një antipsikotik tradicional, por mund të përdoret edhe një antipsikotik i gjeneratës së dytë).
Këto medikamente titrohen më mirë dhe veprojnë më shpejt e me besueshmëri kur administrohen në rrugë IV, por administrimi intramuskular (IM) mund të jetë i nevojshëm kur nuk mund të sigurohet qasja në venë për shkak të rezistencës së pacientit. Të dyja klasat e medikamenteve janë efektive si qetësues për pacientët e shqetësuar dhe të dhunshëm.
- Benzodiazepinat preferohen zakonisht në rastet e mbidozave nga stimulantët dhe në sindromat e tërheqjes nga alkooli ose benzodiazepinat.
- Antipsikotikët preferohen në përkeqësime të qarta të çrregullimeve psikiatrike të njohura.
Ndonjëherë kombinimi i të dy medikamenteve është më efektiv. Kur doza të larta të një medikamenti nuk japin efektin e dëshiruar, përdorimi i një klase tjetër të medikamenteve mund të ndihmojë në kufizimin e efekteve anësore në vend që të rritet doza e parë.
Efektet Anësore të Benzodiazepinave
Benzodiazepinat parenterale, veçanërisht në doza të larta të nevojshme për pacientë shumë të dhunshëm, mund të shkaktojnë depresion respirator. Në raste të tilla mund të jetë e nevojshme menaxhimi i rrugëve të frymëmarrjes me intubim dhe ventilim të asistuar.
- Antagonisti i benzodiazepinave, flumazenili, mund të përdoret, por me kujdes, sepse nëse sedacioni kthehet ndjeshëm, problemi fillestar i sjelljes mund të rikthehet.
- Benzodiazepinat ndonjëherë mund të çojnë në disinhibim të mëtejshëm të sjelljes.
Efektet Anësore të Antipsikotikëve
Antipsikotikët, veçanërisht antagonistët e receptorëve të dopaminës, mund të shkaktojnë efekte anësore akute ekstrapiramidale, përfshirë:
- Dystonia akute.
- Akathisia (një ndjesi e pakëndshme e shqetësimit motorik).
Këto efekte mund të jenë të varura nga doza dhe zakonisht zhduken kur medikamenti ndërpritet. Disa antipsikotikë, si thioridazina, haloperidoli, droperidoli, olanzapina, risperidoni dhe ziprasidoni, mund të shkaktojnë sindromën e intervalit QT të zgjatur, duke rritur rrezikun e aritmive fatale. Po ashtu, sindroma neuroleptike malinje është një mundësi.
Konsensusi dhe Trajtimi i Detyrueshëm
Pacientët me ndryshime të rënda në humor, mendime ose sjellje zakonisht shtrohen në spital kur gjendja e tyre mund të përkeqësohet pa ndërhyrje psikiatrike dhe kur alternativat e duhura nuk janë të disponueshme.
Nëse pacientët refuzojnë shtrimin, mjeku duhet të vendosë nëse është e nevojshme t’i mbajë kundër vullnetit të tyre. Kjo mund të jetë e domosdoshme për të siguruar sigurinë e menjëhershme të pacientit ose të të tjerëve, ose për të mundësuar përfundimin e vlerësimit dhe fillimin e trajtimit.
Rreziqet për Veten Përfshijnë:
- Ideimin ose tentativat suicidale.
- Mospërmbushjen e nevojave bazë, si ushqimi, strehimi dhe marrja e medikamenteve të nevojshme.
Në shumicën e juridiksioneve, njohja e qëllimit për të kryer vetëvrasje kërkon veprim të menjëhershëm nga një profesionist i kujdesit shëndetësor për ta parandaluar (p.sh., duke njoftuar policinë ose një agjenci tjetër përgjegjëse).
Rreziqet për Të Tjerët Përfshijnë:
- Shprehjen e qëllimeve homicidale.
- Vendosjen e të tjerëve në rrezik.
- Mospërmbushjen e nevojave ose sigurisë së vartësve për shkak të çrregullimit psikiatrik.
Kriteret dhe procedurat për shtrim të detyruar në spital ndryshojnë në varësi të udhëzimeve, ligjeve dhe rregulloreve lokale. Në përgjithësi në Shqipëri, shtrimi i detyruar kërkon vërtetimin nga një mjek ose psikolog dhe një klinicist tjetër, anëtar familjeje ose kontakt i afërt, që pacienti ka një çrregullim psikiatrik, përbën rrezik për veten ose për të tjerët dhe refuzon trajtimin vullnetar. Për përdorimin e medikamenteve te fëmijët e mitur, duhet të merret pëlqimi nga prindërit ose kujdestarët.
