Katarakti është një opacitet kongjenital ose degjenerativ i lentes. Kjo patologji është shkaku kryesor i verbërisë në mbarë botën. Pothuajse një në dy persona mbi 75 vjeç ka kataraktë.
Opaciteti i lentes mund të zhvillohet në disa lokacione:
- Në bërthamën qendrore të lentes (nuclear cataract).
- Nën kapsulën e pasme të lentes (posterior subcapsular cataract).
- Në anën e lentes (cortical cataract)—këto zakonisht nuk ndërhyjnë në shikimin qendror.
Katarakta shfaqet me plakjen. Faktorë të tjerë rreziku mund të përfshijnë:
- Trauma (që ndonjëherë shkakton kataraktë pas shumë vitesh)
- Pirja e duhanit
- Konsumi i alkoolit
- Ekspozimi ndaj rrezeve X ose infra-red
- Sëmundjet sistemike (p.sh., diabeti)
- Uveiti
- Barnat sistemike (p.sh., kortikosteroidet)
- Kequshqyerja
- Ekspozimi kronik ndaj dritës ultravjollcë
Shumë persona nuk kanë faktorë rreziku të tjerë përveç moshës. Disa katarakta janë kongjenitale me etiologji gjenetike ose të lidhura me një sindromë ose sëmundje sistemike. Përdorimi i estrogjenit nga gratë pas menopauzës mund të jetë mbrojtës, por estrogjeni nuk duhet të përdoret vetëm për këtë qëllim.
Simptomat dhe Shenjat e Kataraktës
Kataraktat zakonisht zhvillohen ngadalë ndër vite. Simptomat e hershme mund të përfshijnë:
- Humbje të kontrastit
- Ndjeshmëri ndaj shkëlqimit (p.sh., haloja dhe shpërthimet e dritës përreth burimeve të dritës, jo fotofobia)
- Nevoja për më shumë dritë për të parë qartë
- Vështirësi në dallimin e ngjyrave, sidomos blu të errët nga e zeza
Mjegullimi i shikimit pa dhimbje ndodh gradualisht. Shkalla e mjegullimit varet nga vendndodhja dhe shtrirja e opacitetit. Rrallëherë shfaqen dyfishimi monokular ose imazhet fantazmë. Në rastin e nuclear cataract, shikimi në distancë përkeqësohet. Në fazat e hershme, shikimi afër mund të përmirësohet përkohësisht për shkak të ndryshimeve në indekset refraktive të lentes (second sight). Katarakta subkapsulare posteriore ndikon më shumë në shikim për shkak të vendndodhjes së opacitetit në pikën e kryqëzimit të rrezeve të dritës hyrëse. Këto katarakta zvogëlojnë mprehtësinë vizuale më shumë kur bebëza tkurret (p.sh., në dritë të ndritshme ose gjatë leximit). Gjithashtu, shkaktojnë humbje të kontrastit dhe ndjeshmëri ndaj shkëlqimit, sidomos nga dritat e ndritshme ose dritat e makinave gjatë natës. Rrallëherë, katarakta mund të fryhet, duke shtyrë irisin mbi rrjetën e kullimit trabekular dhe duke shkaktuar okluzion, kështu duke çuar në glaukoma sekondare me kënd të mbyllur dhe dhimbje.
Diagnoza e Kataraktës
- Oftalmoskopi e ndjekur nga ekzaminimi me slit lamp
Diagnoza bëhet më mirë me bebëzën e zgjeruar. Kataraktat e zhvilluara mirë duken si opacitete gri, të bardha ose të verdha-kafe në lentë. Ekzaminimi i refleksit të kuq përmes bebëzës së zgjeruar me oftalmoskopin i mbajtur rreth 30 cm larg zakonisht zbulon opacitete të lehta. Kataraktat e vogla shfaqen si defekte të errëta në refleksin e kuq. Një kataraktë e madhe mund të fshijë refleksin e kuq. Ekzaminimi me slit lamp ofron më shumë detaje rreth karakterit, vendndodhjes dhe shtrirjes së opacitetit.
Trajtimi i Kataraktës
- Heqja kirurgjikale e kataraktës
- Vendosja e një lente intraokulare
Përcaktimi i shpeshtë i refraksionit dhe ndryshimet e recetës për lentet korrigjuese mund të ndihmojnë në ruajtjen e shikimit të dobishëm gjatë zhvillimit të kataraktës. Rrallëherë, dilatimi i zgjatur i bebëzës (me fenilefrinë 2.5% çdo 4 deri në 8 orë) mund të ndihmojë për kataraktat e vogla të lokalizuara në qendër. Ndriçimi indirekt gjatë leximit minimizon tkurrjen e bebëzës dhe mund të optimizojë shikimin për afër.
Indikacionet zakonisht për kirurgji përfshijnë:
- Shikimi më i mirë i arritur me syze është më i keq se 20/40 (< 6/12), ose shikimi zvogëlohet ndjeshëm në kushte shkëlqimi (p.sh., ndriçim i pjerrët gjatë leximit të një grafiku) tek pacientët që shqetësohen nga halo ose shpërthime drite.
- Pacientët ndjejnë se shikimi kufizon aktivitetet e përditshme (p.sh., drejtimin e makinës, leximin, hobet dhe aktivitetet profesionale).
- Shikimi mund të përmirësohet ndjeshëm nëse hiqet katarakta (domethënë një pjesë e konsiderueshme e humbjes së shikimit duhet të shkaktohet nga katarakta).
Indikacionet më pak të zakonshme përfshijnë kataraktat që shkaktojnë glaukomë ose që pengojnë ekzaminimet fundus tek pacientët që kanë nevojë për monitorim të rregullt për sëmundje si retinopatia diabetike dhe degjenerimi makular. Nuk ka përparësi në heqjen e hershme të një katarakte.
Procedurat e heqjes së kataraktës dhe implantimit të lentes
Heqja e kataraktës zakonisht kryhet duke përdorur një anestezi topike ose lokale dhe sedacion intravenoz. Ekzistojnë 3 teknika të heqjes:
- Intrakapsulare: Katarakta dhe kapsula e lentes hiqen në një copë; kjo teknikë përdoret rrallë.
- Ekstrakapsulare: Bërthama e fortë qendrore hiqet në një copë dhe më pas korteksi i butë hiqet në shumë copa të vogla.
- Fakoemulsifikimi (një lloj ekstrakapsular): Bërthama e fortë qendrore tretet me ultratinguj dhe më pas korteksi i butë hiqet në copa të vogla.
Fakoemulsifikimi përdor prerjen më të vogël, duke mundësuar shërimin më të shpejtë, dhe zakonisht është procedura e preferuar. Lazerët femtosekond mund të përdoren në kirurgjinë refraktive të asistuar me lazer për të siguruar një prerje më të saktë dhe për të ulur rrezikun e infeksionit. Në heqjen ekstrakapsulare (përfshirë fakoemulsifikimin), kapsula e lentes nuk hiqet.
Një lente plastike ose silikoni zakonisht implantohet brenda syrit për të zëvendësuar fuqinë optike të lentes së hequr. Implanti i lentes zakonisht vendoset mbi ose brenda kapsulës së lentes (posterior chamber lens). Lente mund të vendoset edhe para irisit (anterior chamber lens) ose të ngjitet në irisin dhe brenda bebëzës (iris plane lens). Lente të tilla përdoren rrallë për shkak të komplikacioneve postoperative të shpeshta. Lentet intraokulare multifokale janë të reja dhe kanë zona fokusimi të ndryshme që mund të zvogëlojnë varësinë nga syzet pas operacionit. Pacientët ndonjëherë përjetojnë shqetësim nga drita (glare) me këto lente, sidomos në kushte ndriçimi të ulët, dhe gjithashtu kanë probleme me ndjeshmërinë e reduktuar të kontrastit.
Kujdesi pas operacionit dhe komplikacionet
Në shumicën e rasteve, përdoret një skemë me ulje graduale e antibiotikëve topikë dhe kortikosteroideve topike (p.sh., prednisolone acetate) së bashku me barna anti-inflamatore jo-steroide (NSAID; p.sh., ketorolac) për deri në 4 javë pas operacionit. Antibiotikët, kortikosteroidet dhe NSAID-të mund të injektohen edhe brenda syrit (intracameral) në përfundim të operacionit, duke reduktuar nevojën për pika sysh pas operacionit (dropless cataract surgery). Studime të mëdha dhe të kontrolluara tregojnë se antibiotikët intracameralë zvogëlojnë endoftalmitin postoperativ. Pacientët shpesh mbajnë një mbrojtëse për sytë gjatë gjumit dhe duhet të shmangin manovrën Valsalva, ngritjen e peshave të rënda, përkuljen e tepruar përpara dhe fërkimin e syve për disa javë.
Komplikacionet kryesore të kirurgjisë së kataraktës janë të rralla dhe përfshijnë:
- Intraoperativisht: Hemorragji koriokoroidale (shumë e rrallë, por mund të shkaktojë verbëri të pakthyeshme), humbje vitreusi, fragmente të kataraktës që zhvendosen në vitreus, djegie të prerjes, dhe shkëputje të endotelit të kornesë dhe membranës Descemet.
- Brenda javës së parë: Endoftalmit (infeksion brenda syrit—shumë i rrallë, por mund të shkaktojë verbëri të pakthyeshme) dhe glaukomë.
- Brenda muajit të parë: Edemë cistike makulare.
- Pas disa muajsh: Keratopati bulloze, shkëputje retinale dhe opacitet i kapsulës posteriore (i zakonshëm, por i trajtueshëm me lazer).
Pas operacionit, shikimi kthehet në 20/40 (6/12) ose më mirë në 95% të rasteve, nëse nuk ka çrregullime të tjera paraprake si ambliopia, retinopatia, degjenerimi makular dhe glaukoma. Nëse nuk implantohet lente intraokulare, pacientët kanë nevojë për lente kontakti ose syze të trasha për të korrigjuar hipermetropinë.
References:
- American Academy of Ophthalmology . Eye Health Statistics at a Glance.
- Friedman DS, Congdon N, Kempen J, et al. Vision Problems in the U.S.
- Prevalence of Adult Vision Impairment and Age-Related Eye Disease in America.
