Anatomi e Kapakut të Syrit
Kapaku i syrit është një strukturë e ndërlikuar që përbëhet nga disa shtresa dhe elementë funksionalë të lidhura me mbrojtjen dhe funksionalitetin e syrit.
Kapaku i syrit fillon me lëkurën, shtresa e jashtme që siguron një barrierë mbrojtëse. Poshtë saj ndodhet indi subkutan, i pasur me enë gjaku dhe yndyrë, që mbështet strukturat më të thella. Një element kyç është septumi orbital, një shtresë fibroze që ndan orbitën nga pjesa e jashtme e fytyrës, duke mbajtur në vend yndyrën orbitale, e cila luan rol si mbushëse dhe mbështetëse. Muskujt janë pjesë thelbësore e funksionit të kapakut. Muskuli orbikular oculi është përgjegjës për mbylljen e kapakut, ndërsa ngritja e tij realizohet nga muskuli levator palpabrae superior dhe muskuli superior tarsal (Mulleri). Këto muskuj bashkëpunojnë për të siguruar lëvizjen e saktë dhe funksionimin normal. Plakat tarsale janë struktura fibroze që japin formë dhe stabilitet kapakut. Brenda kapakut gjendet gjithashtu konjuktiva, një membranë e hollë që mbulon sipërfaqen e brendshme të tij dhe pjesën e përparme të syrit. Qerpikët dhe gjëndrat ndihmojnë në mbrojtjen nga grimcat dhe lubrifikimin e sipërfaqes së syrit.
Kapaku i syrit ka një sistem të ndërlikuar nervor dhe enësh gjaku. Nervi facial (VII) inervon muskulin orbikular, ndërsa nervi okulomotor (III) kontrollon muskulin levator. Sistemi nervor simpatik është përgjegjës për funksionimin e muskulit superior tarsal. Furnizimi me gjak sigurohet nga arteriet palpebrale laterale dhe mediale, që janë dega të arterieve lakrimale dhe oftalmike.
Ptosis
Ptosis është rënia e plotë ose e pjesshme e kapakut të sipër, që mund të prekë një ose të dy sytë. Ajo mund të jetë kongenitale ose e fituar.
Kongenitale: Shkaqet më të zakonshme janë deformimet miogjenike, të tilla si malformimi i muskulit levator, ose problemet neurogjenike, si paraliza e nervit të III ose sindroma Horner. Gjithashtu, ptosis mund të jetë rezultat i defekteve aponeurotike apo sindromës së blefarofimozës.
E fituar: Shkaqet më të zakonshme janë ptosis aponeurotike (sidomos në të moshuarit për shkak të dëmtimeve të aponeurozës së muskulit levato palpabrae superior), sëmundjet miogjenike (p.sh., miopatia hipotireoidiane ose sindroma miotonike), faktorët mekanikë (si tumoret ose hematomat), dhe dëmtimet neurogjenike apo traumatike.
Ptosis kongenitale zakonisht prek një sy dhe karakterizohet nga mungesa ose ulja e theksuar e rrudhave të kapakut. Ptosis e fituar mund të jetë njëanshme ose dyanshme dhe shpesh shoqërohet me simptoma neurologjike, si defekte të pupillës ose diplopi. Diagnostikimi përfshin marrjen e historisë mjekësore dhe familjare, si dhe vlerësimin klinik të motilitetit të syve, madhësisë dhe reaktivitetit të pupilës. Trajtimi synon adresimin e gjendjes themelore dhe, në disa raste, përmirësimin kirurgjikal. Për ptosis kongenitale me ndikim në shikim, kirurgjia është e domosdoshme në fazat e hershme për të parandaluar zhvillimin e ambliopisë. Komplikimet mund të përfshijnë probleme psikosociale, dhimbje koke, ulje të fushës vizive dhe, në raste të rënda, strabizëm ose ambliopi.
Ectropion
Ektropioni përfaqëson kthimin e jashtëm të kapakut të syrit, zakonisht kapaku i poshtëm. Ky çrregullim mund të jetë kongjenital ose i fituar dhe shoqërohet me simptoma të dukshme dhe komplikime serioze. Ektropioni kongjenital është i lidhur shpesh me gjendje si sindroma Down, mikroftalmia dhe sindroma e blefarofimozës.
Në rastet e fituara, shkaqet më të zakonshme përfshijnë:
- Laksitetin involutiv të pllakave tarsale dhe tendinave kanthale të lidhura me moshën.
- Cikatricial, i cili lind si pasojë e traumave, inflamacionit, djegieve, kirurgjisë ose kancerit.
- Paralitike: parezi e muskulit orbikular të syrit, shpesh për shkak të paralizës së nervit facial.
- Faktorë mekanikë si prania e masës apo edemës konjuktivale.
Pacientët me ektropion mund të shfaqin hiperemi të konjuktivës, shikim të turbullt, fotofobi dhe epiforë (rrjedhje të lotëve). Këto simptoma mund të ndikojnë në cilësinë e jetës dhe kanë nevojë për vëmendje mjekësore. Diagnostikimi bazohet kryesisht në ekzaminimin klinik, duke përfshirë një ekzaminim të plotë të syrit. Trajtimi i ektropionit varet nga shkaku dhe përfshin:
- Trajtimin simptomatik, i cili mund të përmbajë aplikimin e lotëve artificialë dhe pomadave për lubrifikimin e konjuktivës, si dhe përdorimin e mbështjellëseve për të parandaluar tharjen e syrit.
- Kirurgjinë, si trajtim përfundimtar, për korrigjimin e deformimeve strukturore.
Nëse nuk trajtohet, ektropioni mund të çojë në komplikime si konjuktiviti, keratiti dhe humbja e shikimit.
Entropion
Entropioni është një gjendje ku skaji i kapakut të syrit përkulet nga brenda, duke shkaktuar kontakt të qerpikëve me sipërfaqen e syrit. Kjo mund të jetë kongjenitale ose e fituar dhe shpesh shoqërohet me irritim të syrit.
Shkaqet e entropionit ndryshojnë sipas formës së tij:
- Entropioni kongjenital është i zakonshëm në kapakun e poshtëm dhe mund të shkaktohet nga presioni mekanik ose deformime të tarsit.
- Entropioni involutiv është forma më e zakonshme dhe lidhet me laksitetin e strukturave të kapakut të syrit që vjen me moshën.
- Entropioni spastik lind nga kontraksioni i tepruar i muskulit orbikular, shpesh i nxitur nga irritime ose trauma.
- Entropioni cikatricial është rezultat i demtimeve në konjuktivë ose strukturat rrethuese pas infeksioneve ose traumave.
Tek format kongjenitale, entropioni mund të jetë asimptomatik ose të shoqërohet me fotosensitivitet dhe blefarospazma. Në rastet e fituara, pacientët shpesh raportojnë ndjesi të trupit të huaj, epiforë, prurit okular dhe injeksion konjuktival. Në raste me entropion spastik mund të vërehen spazma hemifaciale. Diagnoza bazohet në ekzaminimin klinik të plotë të syrit, duke vënë theks në përcaktimin e shkaqeve të mundshme dhe ndikimin e tyre në strukturat okulare. Trajtimi i entropionit mund të jetë simptomatik ose kirurgjikal:
- Paliative: Lotë artificialë, pomada dhe lente kontakti të buta për të mbrojtur kornën nga irritimi. Shiriti i lëkurës ose substanca si cianoakrilati mund të ndihmojnë në mbajten në vend ose eversionin e kapakut.
- Botox: Aplikimi i toksinës botulinike në muskulin orbikular, sidomos tek entropioni spastik.
- Kirurgjia: E domosdoshme në raste me erozione të përsëritura, infeksione të vazhdueshme ose inflamacion të pakontrolluar. Procedura më e zakonshme është everzioni i kapakut me sutura.
Komplikimet më të shpeshta janë trikiaza (rritja e qerpikëve në drejtim të syrit), ambliopia dhe lezione të kornës ose konjuktivës që mund të çojnë në humbje të shikimit. Korrigjimi kirurgjikal në kohë është i domosdoshëm për të shmangur pasoja të mëtejshme.
Lagophthalmos
Lagophthalmos është pamundësia për të mbyllur plotësisht qepallat, një gjendje që mund të jetë kongjenitale ose e fituar.
- Në rastet kongjenitale, shkaku kryesor është paraliza kongjenitale e nervit facial.
- Gjendja e fituar zakonisht shkaktohet nga disfunksioni i nervit kranial VII, i cili mund të ndodhë për shkak të Bell palsy, stroke, apo infeksioneve si herpes zoster, HIV, Lyme, fruthi, difteria dhe leprosy. Traumatikisht, lagophthalmos mund të vijë nga frakturat kockore, si ato temporale ose orbitale, apo nga dëmtimet iatrogenike gjatë procedurave kirurgjikale, si blefaroplastika ose rezeksioni i gjëndrës parotide. Tumoret, përfshirë neuromat akustike dhe lezionet e gjëndrës parotide, gjithashtu janë faktorë kontribues. Gjendja mund të shkaktohet gjithashtu nga egzofthalmosi për shkak të sëmundjes Graves ose nga enofthalmosi për shkak të atrofisë orbitale dhe plakjes.
Një formë e zakonshme e lagophthalmos është ajo nocturnale, ku mbyllja e qepallave gjatë gjumit është e paplotë. Kjo gjendje haset shpesh në popullatën e përgjithshme dhe mund të përkeqësohet nga medikamente si sedativët dhe anestetikët lokalë. Shenjat klinike përfshijnë mbylljen jo të plotë të qepallave, që çon në thatësinë e konjunktivës dhe kornesë, e cila nga ana tjetër mund të shkaktojë keratit dhe ulçera korneale. Diagnostikimi i lagophthalmos bëhet kryesisht në mënyrë klinike, ndërsa ekzaminimi me Slit Lamp mund të ndihmojë për të vlerësuar dëmtimet e konjunktivës dhe kornesë. Trajtimi përfshin adresimin e gjendjes themelore. Masat paliative si përdorimi i pikave dhe pomadave artificiale për sytë, si dhe mbështjellja me fashë e syrit, mund të ndihmojnë në parandalimin e thatësisë së konjunktivës. Në rastet e rënda, ndërhyrjet kirurgjikale si Tarsorrhaphy ose implantimi i peshave prej ari ose platini në qepallën e sipërme mund të jenë të nevojshme.
Blefarospazma
Blefarospazma përkufizohet si mbyllje e pavullnetshme e qepallave dhe mund të jetë beninje, idiopatike ose sekondare. Një formë e zakonshme është blefarospazma beninje esenciale (BEB), e cila përfshin një distoni fokale që shkakton kontraktime të muskulit orbicularis oculi dhe muskujve të tjerë përreth syve. Shkaku i saj mund të jetë trashëgimor, ndërsa faktorët jo trashëgimorë përfshijnë stresin kronik, përdorimin e zgjatur të ekraneve, apo gjendje psikiatrike si depresioni dhe ankthi. Blefarospazma idiopatike është më e zakonshme tek gratë e moshuara dhe shpesh nuk ka një shkak të identifikueshëm. Blefarospazma sekondare mund të jetë pasojë e iritimit të rëndë të syve, sëmundjeve të kornesë, çrregullimeve neurologjike, apo edhe përdorimit të disa medikamenteve si neuroleptikët dhe bllokuesit e kanaleve të kalciumit.
Shenjat klinike përfshijnë spazma bilaterale të sinkronizuara, blinking të shpeshtë dhe të përsëritur, pamundësi për të hapur sytë jashtë episodit spazmatik, si dhe ndjeshmëri ndaj dritës dhe thatësi të syve. Diagnostikimi i blefarospazmës bazohet në historikun mjekësor dhe një ekzaminim të plotë të syrit. Diferencimi nga diagnoza të tjera si myokimia ose spazma hemifaciale është thelbësor.
Trajtimi përfshin adresimin e shkakut themelor. Injektimet periodike të toksinës botulinike janë ndër opsionet më efektive për trajtimin e blefarospazmës. Në raste të rralla, mund të përdoren relaksues muskulorë, por zakonisht efektiviteti i tyre është i kufizuar. Kirurgjia, si myektomia e qepallës, mund të jetë një opsion për raste të rënda.
References:
- Sudhakar et al.. Upper Eyelid Ptosis Revisited. American Journal of Clinical Medicine. 2009; Volume Six(Number Three).
- Cahill et al.. Functional Indications for Upper Eyelid Ptosis and Blepharoplasty Surgery. American Academy of Ophthalmology. 2011; 118(Number 12).
- Hahn S, Desai SC. Lower Lid Malposition. Facial Plast Surg Clin North Am. 2016; 24(2): p.163-171.
- Bashour M, Harvey J. Causes of Involutional Ectropion and Entropion-Age-Related Tarsal Changes Are the Key. Ophthal Plast Reconstr Surg. 2000; 16(2): p.131-141.
